Vùng vòm dẫn bạch huyết xuống các hạch ở hai bên cổ. Vì thế, với không ít người, thứ họ để ý đầu tiên không phải mũi hay tai — mà là một cái cục ở cổ mà mình vô tình sờ thấy.
Vì sao bệnh ở vòm lại làm nổi hạch cổ
- Vì bạch huyết từ vùng vòm dẫn xuống các hạch ở hai bên cổ
- Nên thay đổi ở vòm phản ánh lên hạch cùng bên
- Đó là lý do nhiều người phát hiện vấn đề nhờ sờ thấy một cục ở cổ
- Và họ đi khám vì cái cục đó chứ không vì mũi hay tai
- Mục thứ hai là chi tiết đáng nhớ: cùng bên
Mục thứ ba là con đường phát hiện rất thường gặp, và nó đáng được nói ra.
Hạch cổ thế nào thì nên đi khám
- Hạch chỉ ở một bên, không đau, cứng
- To dần và không nhỏ lại sau vài tuần
- Ngược lại, hạch nổi cùng lúc với viêm họng hay mọc răng
- Và xẹp dần khi khỏi
- Thì thường là hạch phản ứng
Ba mục cuối là kiểu hạch rất thường gặp và thường lành, nên biết chúng thì bớt lo vô ích.
Hạch nổi rồi có tự hết không
- Hạch phản ứng do nhiễm trùng thường nhỏ lại dần sau khi khỏi bệnh
- Hạch không nhỏ lại
- Hoặc còn to thêm
- Là hạch cần được bác sĩ xem
- Chứ không nên chờ tiếp
Mục cuối là điều đáng nói to, vì chờ là cách nhiều người mất vài tháng.
Có nên bóp hoặc đắp lá lên hạch không
- Không
- Bóp và nắn không làm hạch nhỏ đi
- Còn đắp lá có thể gây viêm da tại chỗ
- Và làm khó đánh giá về sau
- Việc cần làm là để yên và đi khám
Mục thứ tư là hậu quả ít ai nghĩ tới, và nó làm buổi khám khó hơn cho cả hai bên.
Về chỗ hạch của vùng vòm thường nổi
- Thường ở phần cao của cổ, phía sau và dưới góc hàm
- Có khi nằm khá sâu nên chỉ sờ thấy khi nghiêng cổ
- Và thường ở cùng bên với triệu chứng tai hoặc mũi
- Nếu ba thứ đó gặp nhau thì đó là điều cần nói rõ với bác sĩ
- Mục thứ ba là chi tiết quý nhất
Mục thứ tư là cách nói, và nêu được cả ba cùng bên thì buổi khám đi đúng hướng ngay.
Về việc sờ thế nào cho đúng
- Dùng đầu ba ngón tay, ấn nhẹ, đi từ sau tai xuống dọc cổ
- Làm cả hai bên để so
- Nghiêng đầu sang bên đối diện cho cơ cổ mềm ra
- Sờ nhẹ, không cần ấn mạnh, và không nắn lặp lại nhiều lần trong ngày
- Mục thứ hai là điểm quan trọng nhất
Mục cuối là ranh giới, vì nắn nhiều chỉ làm đau và không cho thêm thông tin nào.
Về hạch ở trẻ nhỏ
- Trẻ nhỏ rất hay có hạch nhỏ ở cổ, nhất là sau các đợt viêm họng
- Đó phần lớn là hạch phản ứng và là chuyện của lứa tuổi
- Vẫn nên cho bác sĩ xem nếu hạch to nhanh, cứng, hoặc chỉ một bên
- Nhưng đừng suy từ hạch của trẻ sang bệnh của người lớn
- Mục thứ hai là điều làm cha mẹ bớt lo
Mục thứ ba là ba dấu hiệu nên đưa đi, và chúng rõ ràng và dễ nhớ.
Về hạch do viêm họng và do răng
- Viêm họng, viêm amidan, áp xe răng đều làm nổi hạch cổ
- Loại này thường đau khi sờ và mềm
- Và xẹp theo khi bệnh gốc khỏi
- Nên nếu vừa có một đợt viêm thì chờ cho khỏi rồi sờ lại
- Mục thứ hai là điểm phân biệt dễ nhất
Mục thứ tư là cách làm hợp lý, và nó tránh được nhiều buổi khám không cần thiết.
Về việc hạch có thể là dấu hiệu đầu tiên và duy nhất
- Có người không nghẹt mũi, không ù tai, chỉ có một cái hạch ở cổ
- Vì vùng vòm không gây đau sớm nên nó không báo bằng cách khác
- Nên một hạch một bên, kéo dài, tự nó đã đủ là lý do đi khám
- Không cần chờ có thêm triệu chứng nào
- Mục thứ ba là điều đáng nhớ nhất của bài
Mục cuối là điều nên nói rõ, vì nhiều người chờ đủ triệu chứng mới đi.
Về việc ghi lại thay vì nắn lại
- Ghi ngày đầu tiên mình để ý thấy
- Ghi nó ở bên nào, đau hay không đau
- Ghi nó có đổi kích thước theo tuần không
- Rồi để yên, đừng sờ đi sờ lại mỗi giờ
- Mục thứ ba là thông tin bác sĩ cần nhất
Mục cuối là lời khuyên cho tâm lý, và nó cũng làm phép so của mình chính xác hơn.
Tự so hai bên — bên nào khác
- Sờ dọc hai bên cổ bằng cùng một lực, so xem bên nào có cục mà bên kia không
- So độ mềm: bên này có mềm và di động như bên kia không
- So cảm giác đau khi ấn nhẹ: một bên đau, một bên không
- So với triệu chứng tai và mũi: cục nằm cùng bên với tai hay mũi đang khác
- Một bên có mà bên kia không, lại cùng bên với tai hoặc mũi, thì đó là điều phải nói
Phép so cuối là phép có giá trị nhất, vì nó gom ba tín hiệu của cả chuyên mục về một bên.
Một bên thì phải nói ra; hai bên thì thường là chuyện khác
- Hai bên cổ đều có hạch, nên nổi hạch nhỏ hai bên là chuyện rất thường
- Hạch hai bên, mềm, đau, theo đợt viêm thường là hạch phản ứng
- Hạch một bên, cứng, không đau, không nhỏ lại là điều cần được xem
- Đây không phải cách tự chẩn đoán, mà là cách biết khi nào phải đi
- Mục thứ ba là câu đáng nhớ
Mục cuối là ranh giới cần giữ, và mọi bài trên trang này đều nhắc lại nó.
Đi khám ở đâu — và khám cái gì
- Chuyên khoa tai mũi họng, nói rõ hạch ở bên nào và từ khi nào
- Nói luôn có triệu chứng tai hoặc mũi cùng bên hay không
- Thăm khám thường gồm sờ hạch, nội soi mũi để xem vùng vòm
- Nếu cần thì bác sĩ chỉ định thêm siêu âm, hình ảnh hoặc lấy mẫu
- Mọi quyết định về thuốc và thủ thuật đều thuộc về bác sĩ
Mục thứ ba là lý do không nên chỉ đi siêu âm cổ rồi về, vì phần gốc nằm ở vòm.
Dấu hiệu phải đi ngay
- Hạch cổ to nhanh trong vài ngày
- Hạch cứng như đá, không di động dưới da
- Hạch kèm chảy máu mũi hoặc ù tai cùng bên
- Sụt cân, sốt kéo dài, hoặc mệt nhiều không rõ lý do
- Tê một vùng mặt, nhìn đôi, hoặc khó nuốt tăng dần
Năm dấu hiệu này không chờ được, và chúng cần được bác sĩ xem trong thời gian sớm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bệnh ở vòm lại làm nổi hạch cổ?
Vì bạch huyết từ vùng vòm dẫn xuống các hạch ở hai bên cổ, nên thay đổi ở vòm phản ánh lên hạch cùng bên. Đó là lý do nhiều người phát hiện vấn đề nhờ sờ thấy một cục ở cổ.
Hạch cổ thế nào thì nên đi khám?
Hạch chỉ ở một bên, không đau, cứng, to dần và không nhỏ lại sau vài tuần. Ngược lại, hạch nổi cùng lúc với viêm họng hay mọc răng và xẹp dần khi khỏi thì thường là hạch phản ứng.
Hạch nổi rồi có tự hết không?
Hạch phản ứng do nhiễm trùng thường nhỏ lại dần sau khi khỏi bệnh. Hạch không nhỏ lại, hoặc còn to thêm, là hạch cần được bác sĩ xem chứ không nên chờ tiếp.
Có nên bóp hoặc đắp lá lên hạch không?
Không. Bóp và nắn không làm hạch nhỏ đi, còn đắp lá có thể gây viêm da tại chỗ và làm khó đánh giá về sau. Việc cần làm là để yên và đi khám.